PN – Học nhiều, lo lắng nhiều cho kỳ thi bị stress đã đành; đằng này, thi xong nhiều thí sinh (TS) vẫn stress…

Áp lực từ cha mẹ

Bạn Bùi Thanh V., một TS vừa thi đại học (ĐH) xong, kể: “Kết thúc kỳ thi, thấy mình làm bài không tốt, em đã sống trong thắc thỏm, âu lo chờ công bố kết quả. Em chỉ được 12 điểm, nếu tính điểm sàn là 13 như năm ngoái, em không còn hy vọng vào ĐH nữa. Cao đẳng (CĐ) đang rộng cửa nhưng mẹ em lại không chấp nhận kết quả đó. Vì thế, mẹ luôn đay nghiến em mỗi khi có dịp”.

Th. – một TS khác tâm sự: “Ở cơ quan mẹ con có vài người cũng có con đi thi ĐH. Các bạn ấy đều đạt điểm cao hơn con, có nhiều cơ hội học ĐH. Còn con chỉ được 10,5 điểm. Mẹ con tự ái với đồng nghiệp, nên về nhà là “xả” vào con. Thấy con xem tivi mẹ bảo: “Phải chi mày bớt xem tivi, dành thêm thời gian để học thì tao đâu có nhục”. Gặp con nói chuyện với bạn qua điện thoại, mẹ lại nói: “Nếu mày bớt “tám” một chút thì đâu có rớt”. Con “tránh” mẹ bằng cách vào buồng đi ngủ sớm, mẹ lại chửi: “Phải chi chịu thức khuya…”. Mẹ đâu biết, con đã nỗ lực hết sức. Kết quả đó là đúng với khả năng của con”. Ngoài mẹ, những người thân trong gia đình cũng “châm dầu vào lửa” với những mỉa mai, khích bác, khiến mẹ Th. càng dễ… bốc hỏa. Tình hình đó đã khiến Th. mất ngủ suốt tuần qua, mặt mũi phờ phạc, mắt thâm quầng.

Thí sinh đang hoàn tất hồ sơ trước giờ bước vào phòng thi ĐH – Ảnh: Trần Huy

Nhiều TS đạt kết quả cũng không tồi, nhưng vì không vào được các trường ĐH danh giá theo ý nguyện của cha mẹ nên phải chịu nhiều áp lực. Khi áp lực trở nên quá sức chịu đựng, các em có thể có những suy nghĩ và hành vi tiêu cực. Bác sĩ Lưu Quốc Thái – Trưởng khoa Khám bệnh – BV Tâm thần TP.HCM – phân tích: “Stress do thi cử là phổ biến. Khi thi hỏng, tự mỗi TS đã bị stress, nhưng nó sẽ không quá nặng nếu không có sự tác động thêm từ bên ngoài, cụ thể là từ cha mẹ. Về lâu dài, strees nặng có thể dẫn đến bị loạn thần hoặc có hành vi tự tử”. Trường hợp tìm đến cái chết sau khi làm bài thi không tốt của TS Trịnh Công Sĩ, một HS giỏi của trường chuyên Lê Khiết (Quảng Ngãi) ngày 11/7 vừa qua là ví dụ điển hình. BV Tâm thần TP.HCM cũng đang điều trị cho một bệnh nhân tên H., bị loạn thần. Vài năm trước đó, chịu quá nhiều áp lực sau khi thi rớt ĐH, H. bị trầm cảm, rồi bị loạn thần, hay cười nói một mình và không muốn tiếp xúc với ai. Khi gia đình đưa H. đến BV Tâm thần để chữa thì đã quá muộn, H. không thể trở lại bình thường được nữa!

Đường vòng dễ đi

Kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ năm 2010 có khoảng một triệu TS dự thi, trong khi tổng chỉ tiêu vào ĐH chỉ bằng 1/4 số TS dự thi (272.000). Như vậy, muốn có một chỗ học ĐH, một TS phải “đấu” với ít nhất ba TS khác, chưa kể muốn vào các trường “tốp đầu”, một TS phải “đấu” với vài chục TS. Vì thế, vào ĐH là cuộc đua cam go và không có chỗ cho những TS có học lực trung bình; thậm chí ở nhiều trường “danh giá”, học lực khá giỏi cũng chưa chắc ăn! Tiếc là hầu hết phụ huynh và TS chỉ biết (và chỉ thích) chen vào “con đường hẹp” ấy, trong khi vẫn còn nhiều con đường vòng khác, tuy hơi dài nhưng rộng mở là trung cấp chuyên nghiệp hoặc trung cấp nghề (gọi tắt là TC).

Những TS đã tốt nghiệp THPT, chưa tốt nghiệp THPT, thậm chí chỉ mới học xong THCS, đều có thể làm hồ sơ xin xét tuyển (thường xét là đậu) vào TC với rất nhiều ngành nghề từ cơ khí, điện, điện tử, điện lạnh, tin học, kế toán, điều dưỡng, du lịch, dệt may… Nếu đã tốt nghiệp THPT, chương trình học chỉ hai năm; chưa tốt nghiệp THPT chương trình có thể kéo dài thêm vài tháng (để người học ôn và thi lại bốn môn văn hóa); nếu đầu vào là THCS, chương trình sẽ kéo dài ba năm.

Với tấm bằng TC, TS có thể tham gia một kỳ thi do các trường tự tổ chức (không phải là kỳ thi quốc gia) để liên thông lên CĐ, rồi từ CĐ có thể tiếp tục liên thông lên ĐH. Thời gian học của cả ba chặng đường có thể kéo dài khoảng sáu năm, và sau mỗi chặng, người học hoàn toàn có thể “tạm dừng” để đi làm kiếm sống, khi có điều kiện thì trở lại học tiếp.

GS Phạm Phụ, một người có nhiều nghiên cứu về giáo dục ĐH, cho biết: tại Mỹ, số sinh viên học theo kiểu truyền thống, tức ở độ tuổi 18 – 20 chỉ chiếm 20%, trong khi số sinh viên ở độ tuổi từ 25 trở lên lại chiếm đến hơn 50%. Điều này cho thấy, sau một giai đoạn học tập nào đó, người học sẽ đi làm, rồi lại đi học… là rất phổ biến. Đây cũng chính là tư duy “học tập suốt đời”. Còn PGS Đỗ Văn Dũng – Phó hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật TP.HCM, trường có đào tạo cả ba hệ TC, CĐ và ĐH – nhìn nhận: những em đã học TC rồi hoặc đã đi làm rồi, khi liên thông lên CĐ, ĐH thường có tay nghề cứng và nhờ đã có thực tiễn nên việc tiếp thu lý thuyết cũng rất tốt. “Bởi thế, khi đi tư vấn tuyển sinh, tôi vẫn khuyên những em có học lực vừa phải hãy vào TC…”.

Những TS thi rớt ĐH năm nay có thể ôn luyện để thi lại vào năm sau, nhưng Th.S Phạm Hồng Danh – Giám đốc Trung tâm luyện thi ĐH Vĩnh Viễn, cho rằng: những TS có điểm thi tuyển sinh ĐH ở mức trên dưới 10 điểm, nếu ôn luyện để thi lại vào năm sau thì phải dành thật nhiều thời gian và phải thật quyết tâm mới có hy vọng. Bởi sau một năm ôn luyện, giỏi lắm cũng chỉ tăng khoảng hai điểm cho mỗi môn thi. Không ít TS khi thi lại, điểm chẳng những không tăng mà còn giảm. Thống kê tại các trường ĐH còn cho thấy, số sinh viên bị loại ra khỏi quá trình đào tạo và không thể tốt nghiệp ĐH cũng lên đến từ 20 – 40% tùy từng trường.

Minh Nhật

Cần hiểu đúng khả năng của trẻ

BS Lê Hiếu (khoa Khám bệnh – BV Tâm thần), phân tích: “Từ khi con còn nhỏ, bố mẹ đã tạo ra một tâm lý là con mình phải đỗ đạt. Khát vọng đó là bình thường, nhưng sẽ trở thành bất thường khi khát vọng quá sức với trẻ, làm cho trẻ bị mất cân bằng và lo âu kéo dài. Những trường hợp này, khi thi rớt ĐH thường có suy nghĩ tiêu cực và khi bị những tác động xấu sẽ không chịu đựng được”. BS Phạm Văn Trụ – Phó giám đốc BV Tâm thần lưu ý: “Những thông tin đại loại như “học trò của thầy A, cô B đậu ĐH điểm cao; con bà C, ông D thừa điểm đậu vào trường này, trường khác… sẽ là những yếu tố thúc đẩy đứa trẻ thất bại đến với hành vi tự tử”.

Các bậc cha mẹ không nên ám trong đầu suy nghĩ “con mình giỏi nhất” và cũng không được truyền sự hoang tưởng ấy cho con mình. Điều quan trọng nhất là phải hiểu đúng sức của con trẻ, để lỡ khi con thi hỏng thì có những lời động viên đúng mực. Bà Lê Minh Nga – chuyên viên tư vấn tâm lý khuyên: cha mẹ không những phải chuẩn bị tâm lý cho con trước khi thi (để con không bị sốc nếu thi hỏng) mà còn phải chuẩn bị tâm lý cho chính mình để không sốc khi con thi hỏng.

Tầm Xuân